Emotionele mishandeling

emotionele mishandeling

Hierbij is spraken van actief handelen waarbij de reactie altijd: negatief, vijandig en afwijzend van aard is. Het gaat hierbij over een stuk controle en het domineren wat de ander op deze manier probeert uit te voeren. Deze reacties worden niet op een fysieke manier uitgedrukt.

Emotionele mishandeling is anders als emotionele verwaarlozing! Deze termen worden vaak verwisseld of als gelijken gebruikt terwijl er wel degelijk een verschil is. Bij emotionele verwaarlozing gaat het vooral om het uit blijven van aandacht en enige reactie. 

EMOTIONELE MISHANDELING = ACTIEF
EMOTIONELE VERWAARLOZING = PASSIEF

Wanneer je te maken hebt met emotionele mishandeling kun je dit o.a. herkennen aan:

  • Uitschelden
  • Uitspraken zoals: dat je niet gewenst bent
  • Opzettelijke bangmakerij
  • Denigrerend spreken tegen jou 
  • Onduidelijke communicatie naar jou toe
  • In jouw bijzijn denigrerend over je spreken.
  • Gedreigd met straf / consequenties
  • Een vijandige vorm van sarcasme 
  • Je wordt opzettelijk weggehouden van mensen (die jouw steunen)

Als je hiermee te maken krijgt in je kinderjaren en tijdens je opvoeding heeft dit veel invloed op je ontwikkeling. Maar op latere leeftijd in je (liefdes)relatie kan dit ook de nodige schade aanrichten. 

Je krijgt hierdoor bijvoorbeeld een vertekend beeld van: 

  • Wat gezonde communicatie is
  • Door alle afwijzing kan zelfliefde een groot missend thema zijn

Dit heeft grote gevolgen voor de manier van “hoe jij in het leven staat”. Je graadmeter van wat wel en niet-normaal is, is verstoord en onbetrouwbaar. Hierdoor trek je verkeerde relaties aan en kun je situaties niet goed inschatten. Dit kan erg gevaarlijk zijn en zorgen voor traumatisering, wat zich op de lange termijn kan uiten in PTSS. 

Als je inziet dat je te maken hebt met emotionele mishandeling dan is het belangrijk dat jij je hier van losmaakt. Schakel hulp in!

Emotionele verwaarlozing

Emotionele verwaarlozing

Wanneer er onvoldoende ingespeeld kan worden op je emotionele behoeftes. Tijdens je opvoeding maar ook wanneer je op latere leeftijd in je relatie(s) hiermee te maken krijgt, kan dit een grote invloed hebben op je psyche.  

Depressies, angststoornissen en PTSS kunnen hiervan een uitwerking zijn. 

Bij emotionele verwaarlozing gaat het vooral over “wat niet gedaan wordt” en “wisselend lastig te pijlen gedrag” waardoor het gevoel van veiligheid ontbreekt. 

Denk hierbij aan:

  • Geen aandacht krijgen
  • Geen liefde ontvangen
  • Niet getroost worden
  • Je emoties mogen er niet zijn
  • Er wordt niet naar je geluisterd
  • Je kunt nooit iets goed doen
  • Wisselvallige meningen, dan is iets wel goed en dan weer niet
  • Het is nooit goed genoeg

Wanneer deze gedragingen en gevoelens zich langdurig voordoen kan dit zich uiten in:

  • bindingsangst;
  • hechtingsproblematiek;
  • wantrouwen
  • etc…

Bij emotionele verwaarlozing ontbreken de gevoelens van liefde, aandacht en warmte. Hierdoor ontstaat een gevoel van eenzaamheid. Vaak wordt deze vorm van mishandeling niet opgemerkt waardoor je gaat denken dat het aan jou ligt. Je betrekt alles op jezelf en wijst hiermee ook jezelf af. Deze onveilige situatie ga je beschouwen als normaal, veel mensen signaleren dit ook niet als mishandeling. Maar in de kern is dit wel wat er speelt! 

Het gedrag mag niet worden goed gepraat. Zelfs niet wanneer iemand jouw onbewust deze gevoelens geeft. Je onbewuste overlevingsstrategieën nemen het maar al te graag van je over. 

Emotionele verwaarlozing speelt vaak een rol bij PTSS. Het (h)erkennen dat dit trauma’s heeft veroorzaakt is de eerste stap. Wanneer je hier zicht op krijgt ontstaat er ruimte voor het herstellen van je basis vertrouwen, eigenwaarde en kun je op een gezonde manier weer relaties aangaan met jezelf en de ander.  

Voor hulp en meer uitleg: neem contact met ons op!

PTSS vs C-PTSS

PTSS vs CPTSS

Officieel volgens de DSM is er geen onderscheid meer tussen PTSS en C-PTSS. Deze term wordt wel nog veel gebruikt, maar wat is nou het verschil? En is er eigenlijk wel een verschil?

Wat is C-PTSS?

Voor de meeste mensen betekent C-PTSS (complexe posttraumatische-stressstoornis) dat er meervoudige trauma’s en gebeurtenissen zijn die niet zijn verwerkt. Waarvan de oorsprong zich meestal in de kindertijd bevindt. Vaak hebben deze traumatische gebeurtenissen zich herhaaldelijk voorgedaan of zijn ze van langdurige aard. Dit is lastiger te behandelen en vraagt meestal een behandel traject van langere duur.

Wat is PTSS?

PTSS houdt verband met enkelvoudige trauma’s zoals een eenmalig incident. Deze zijn meestal makkelijker te behandelen.

Iemand kan van een enkelvoudig trauma net zoveel klachten ondervinden als iemand die bijvoorbeeld herhaaldelijk misbruikt is geworden in zijn kindertijd. 

Wel is de kans op (C-)PTSS in sommige gevallen groter. Maar of iemand getraumatiseerd wordt en de complexiteit hiervan hangt van meerdere factoren af, zoals:

  • Hoe word je opgevangen: is er nazorg? Ervaar je na de gebeurtenis steun van je omgeving? Kun je er überhaupt over praten? Voel je je begrepen en gehoord? Krijg je de ruimte om je emoties er te laten zijn? 
  • Persoonlijkheid “Hoe zit jij als mens in elkaar?”: Wanneer je goed over je gevoelens kunt praten loop je minder kans op PTSS dan iemand die gesloten en verlegen is. Geef jij jezelf de ruimte om te erkennen wat je hebt meegemaakt en dit te doorvoelen dan zal de kans net zo goed verminderen. Wat heb je meegekregen vanuit je opvoeding? Hoe ga je om met ingrijpende gebeurtenissen en emoties ook dit speelt een belangrijke rol.  
  • Terugkijken op de gebeurtenis: welke betekenis geef jij aan je traumatische ervaringen. Bijvoorbeeld: Wanneer jij je bedenkt hoeveel geluk je hebt gehad na een ongeval, zal dit de verwerking makkelijker maken. Dit is uiteraard niet bij elke gebeurtenis van toepassing maar kan wel een rol spelen bij of iemand PTSS ontwikkelt of niet. 
  • Veiligheid: kun je nog gevoelens van veiligheid ervaren want in een veilige omgeving ontstaat ruimte om gebeurtenissen te kunnen verwerken.

Wanneer je een aantal factoren zoals hierboven leest is het wel aannemelijk dat wanneer je iets overkomt in je kindertijd en dit herhaaldelijk plaats vindt de kans groter is dat je hier (complexe)PTSS aan overhoudt. Vooral wanneer je opgroeit in een gezin met bijvoorbeeld emotioneel niet beschikbare ouders of te maken hebt met narcisme

Denk hierbij ook aan: wanneer je vanuit je werk in situaties terecht komt die enorm ingrijpend zijn. Bijvoorbeeld in geüniformeerde beroepen zoals hulpdiensten, militair of zorgpersoneel. De nazorg / opvang is hierbij vaak niet goed geregeld. De werkdruk is hoog, men is sneller geneigd om niet bij de gebeurtenis stil te staan omdat hier weinig ruimte voor is. De emoties kunnen er hierdoor niet zijn waardoor op lange termijn complexere klachten zullen ontstaan.

Er is in feiten geen verschil tussen PTSS en C-PTSS het zit hem vooral in de langdurigheid en complexiteit van het behandelen van de symptomen waardoor men soms deze termen gebruikt.

Voor hulp en meer uitleg neem contact met ons op.

Van onrust naar rust

Onrust rust ptss

Je weet niet wat je met jezelf aan moet. Het liefst zou je alles bij elkaar schreeuwen en je weet niet zo goed waarom? Ergens de focus op leggen of je concentreren lukt al helemaal niet. Je ervaart een verhoogd hartslag en je emoties heb je nog maar moeilijk onder controle. Je kunt huilen van boosheid – je emoties gaan alle kanten uit, het lijkt net een emotionele achtbaan. Je lontje wordt steeds korter en de spanning in je lijf is fysiek voelbaar. 

Gevoelens van onrust die iedereen herkent. Waar komen ze vandaan en hoe kun je meer rust ervaren?

Om weer rust te kunnen ervaren is het belangrijk dat je de oorzaak vindt van de onrust.
Bij mensen met PTSS ligt hier een verband met hun onverwerkte trauma’s. Dit zorgt ervoor dat het overlevingsmechanisme voortdurend aan staat.

Hoe ontstaat onrust?

Er komen stresshormonen zoals adrenaline en cortisol vrij wanneer je overlevingsmechanisme reageert. Dit is behulpzaam wanneer jij je in een levensbedreigende situatie bevindt om te ontsnappen. Bij mensen met PTSS is er een voortdurend overschot aan stresshormonen. Deze overload komt men uiteindelijk niet meer kwijt. 

“Onrust heeft een direct verband met stress en kan mentaal of fysiek ervaren worden.” 

Oorzaken van onrust

Wanneer je gediagnosticeerd bent met PTSS zullen gevoelens van onrust een bekend symptoom zijn. Echter zijn er nog andere factoren die deze onrust kunnen versterken, zoals:

  • werk
  • gezinssituatie
  • studie
  • gezondheid / voeding
  • niet verwerkte emoties
  • chronische pijnen
  • geen ruimte voor rouwverwerking

Meer rust ervaren

Wanneer je trauma’s gaat verwerken zal de hoeveelheid aan stresshormonen gaan afnemen. Hiermee aan de slag gaan met een therapeut is raadzaam. 

Daarnaast zijn er tools waar jezelf mee aan de slag kunt gaan die behulpzaam zijn om meer rust te creëren, zoals:

Het verschilt per persoon wat helpend is om weer tot rust te komen. Daarnaast zit er verschil in welke staat iemand zich bevindt zoals wordt beschreven volgens de Polyvagaal theorie. Hierover lees je hier meer. 

Wanneer je lichaam moe en uitgeput is, is het bijvoorbeeld niet handig om explosief in beweging te komen en te gaan sporten. En wanneer je lichaam vol met adrenaline en cortisol zit is het bijvoorbeeld juist wel handig om eerst te ontladen voordat je überhaupt weer terug in die rust terecht kunt komen. 

Leer om weer te luisteren naar de signalen die je lichaam jou geeft. 

Emotioneel niet beschikbare ouders en codependentie

onbeschikbare ouders

Niet gezien worden

Als kind werd je niet gezien. Je kreeg niet de aandacht die je verdiende en nodig had. Je ouders faalden erin om te reageren op jouw (emotionele) behoeftes. Hierdoor ging jij je aanpassen en wenselijk gedrag vertonen om te overleven. Je hebt bijvoorbeeld geleerd jezelf weg te cijferen en jezelf overal de schuld van te geven en/of de schuld op je te nemen. 

Je bent opgegroeid in een gezin waar beide of een van de ouders emotioneel niet beschikbaar was. Er is geen ruimte geweest om je te ontplooien tot die volwassen persoon die je zou willen zijn. Het is vaak lastig te erkennen, men voelt een loyaliteit naar de ouders. Maar opgroeien in zo’n situatie kan o.a. lijden tot C-PTSS of ervoor zorgen dat je op latere leeftijd kwetsbaarder hiervoor bent.

Verschillende redenen waarom je ouders emotioneel afwezig waren:

Dit kan grote invloed hebben op het gedrag wat je als volwassenen vertoont. En de vriendschappen, relaties en situaties die je aantrekt of aangaat. Vaak zijn deze namelijk destructief (zonder dat jij je hier bewust van bent).

Hoe kan dit zich uiten?

  • Wanneer jij de liefde hebt gemist zal je nu waarschijnlijk relaties aantrekken waarbij je geen liefde ontvangt. Of juist wanneer iemand te dichtbij komt en liefdevol voor je is voelt het als onveilig en zal je er alles aan doen om die persoon weg te jagen. 
  • Je bent zo gewend geraakt aan het gevoel van onveiligheid dat je steeds deze situaties opzoekt want voor jou is dit bekend en dus “veilig”. 
  • Je voelt je altijd minder dan anderen, nooit is iets goed genoeg!
  • Je zoekt op een verkeerde manier erkenning, bevestiging en aandacht waardoor je mensen aantrekt die niet goed voor je zijn.
  • Mensen maken misbruik van je terwijl jij het ziet als “aandacht”. De verkeerde aandacht ten koste van jezelf, uitbuiting.

Wanneer jij je in bovenstaande tekst herkent zou ik het je gunnen hiermee aan de slag te gaan. Bij mensen met C-PTSS zien we dit vaak terug. Het is lastig om je trauma’s te verwerken wanneer jij je niet bewust bent hoe cruciaal je opvoeding en de omgeving waar jij je nu in bevindt een rol speelt. Of hoe het kan dat jij steeds dit soort situaties/relaties aantrekt en wordt belemmerd om echt verder te komen in je leven.

De strategie van een narcist herkennen

Narcisme herkennen C-PTSS

Narcisme

Ergens weet je wel dat er iets mis is maar je kunt er de vinger niet op leggen. Je denkt dat alles aan jou ligt. Je voelt je een mislukking, je denkt alles fout te doen en hebt hier zelf om gevraagd. Dit zijn overtuigingen die een narcist zonder dat jij het door hebt stap voor stap in jouw systeem plant.

Narcisme is lastig te herkennen. Het kan zich op verschillende manieren uiten en het kan in verschillende situaties ontstaan. De omgeving heeft het meestal niet in de gaten, dit maakt het nog lastiger om te erkennen dat je hiervan slachtoffer bent.

Wanneer je lange tijd slachtoffer bent van narcistisch misbruik, kan dit lijden tot C-PTSS. Of je trekt juist zo’n persoon aan omdat je al getraumatiseerd bent.

Denk hierbij aan:

  • Opgroeien als kind in een gezin met een narcistische ouder of ouders
  • Jarenlang een relatie hebben met een narcistische partner

Verschillende soorten narcistisch misbruik:

  • Psychische mishandeling achtergesteld worden in het gezin, gevoel krijgen dat je nooit genoeg bent
  • Manipulatie – onopgemerkt gehersenspoeld worden, afhankelijkheid creëren, jij hebt dit gedaan het ligt aan JOU
  • Gaslighting – zodanig manipuleren dat je gaat twijfelen aan je eigen realiteit en waarnemingsvermogen
  • Emotionele verwaarlozing – niet de aandacht en liefde krijgen die je nodig hebt als kind, of als volwassenen in een relatie, je voelt je niet gewenst
  • Sabotage – je dingen beloven waarvan je blij word, maar dit zal nooit gebeuren.
  • Uitbuiting – je behandelen als een object, je dwingen of manipuleren om iets te doen waarbij je de behoeftes zult vervullen van de narcist, alles ten koste van jezelf
  • Pathologisch liegen – alles en iedereen beliegen en bedriegen
  • Fysieke mishandeling – geschopt, geslagen, gedrogeerd, vastgebonden of opgesloten worden
  • Seksuele mishandeling – misbruikt worden of gedwongen worden tot handelingen die je niet wilt

Hoe gaat een narcist te werk als mogelijke partner?

Voorbeeld:

Fase 1 vertrouwen en afhankelijkheid creëren

Narcisten hebben voelsprieten voor het uitzoeken van een beschadigd persoon.
(Denk hierbij ook aan bijvoorbeeld loverboys…)

Men is vaak onderdeel geweest van een gezin waarbij de ouder emotioneel niet beschikbaar was, onveilige hechting. Hierdoor voelt iemand zich tot zo’n persoon aangetrokken, dit is namelijk vertrouwd. 

De narcist zal ervoor zorgen dat deze persoon zich gehoord en gezien voelt. Hij/zij gaat de perfecte partner spelen, hierdoor wordt vertrouwen gecreëerd en dit zorgt uiteindelijk voor een stuk afhankelijkheid. De buitenwereld vindt deze persoon vaak de superman, redder in nood, ideale schoon-zoon/dochter.

Dit is een eerste basis die ervoor zorgt dat de persoon onbewust de narcist zal gaan verdedigen. Wanneer iemand alarmerende signalen opmerkt of de persoon zelf twijfels krijgt bij bepaald gedrag van de narcist, zal dit genegeerd worden. Hierdoor ontstaat een ongezonde dynamiek in de relatie. Dit is vaak het moment waarbij de narcist langzaam zijn ware aard steeds meer gaat laten zien.

Fase 2 de ware aard

Er is genoeg basis en afhankelijkheid gecreëerd. Opeens is de persoon waarmee je samen bent niet meer zo begripvol en lief. Op alles wat je doet krijg je commentaar, het lijkt allemaal niet meer goed genoeg te zijn. Je wordt voortdurend afgewezen. Wanneer je wat wilt ondernemen met je vrienden ontstaat er steeds vaker ruzie of drama. Je wilt je partner niet kwijt waardoor je uiteindelijk niet meer los van je partner iets gaat ondernemen. Hierdoor krijgt je partner steeds meer macht over jou, want jij wilt graag de relatie behouden en hebt hier veel voor over.

Je raakt steeds meer geïsoleerd en ondertussen zorgt deze persoon ervoor dat je begint te twijfelen aan je eigen realiteit en waarnemingsvermogen, dit zorgt voor verwarring. Gedachtes zoals:

  • Het zal wel aan mij liggen
  • Ik ben toch niet gek aan het worden?
  • Huh.. ik weet zeker dat…

Dit zijn herkenbare gedachtes wanneer een narcist bijvoorbeeld gaslighting bij je toepast.

Fase 3 in de val

Uiteindelijk vertrouw je niet meer op je eigen geheugen, waarneming en verstand. Je bent ervan overtuigd geraakt dat je niet kunt leven zonder je partner. Hij/Zij is van levensbelang geworden om zelf te kunnen blijven bestaan, denk je! Je kunt of wilt niet meer leven zonder deze relatie. Het wordt alleen maar lastiger om ooit nog uit deze relatie te stappen. Wanneer je tijdens trauma therapie inzicht krijgt in de ongezonde dynamiek van je relatie kunnen allerlei overlevingsstrategieën optreden die ervoor zorgen dat je niet weg zult gaan. Dit heeft te maken met de manier hoe de narcist je afhankelijk heeft gemaakt.

Hierover zul je meer gaan lezen in een ander blog.


Wederzijds begrip bij PTSS – deel 3

communicatie-samenwerking-ptss

Begrip voor elkaar

In de vorige blog zijn we dieper ingegaan op het creëren van hulpmiddelen. Hierbij hebben we gebruik gemaakt van de “kenmerken” waaraan je verschillende fases kunt herkennen en “tools” die ingezet kunnen worden. Er is een basis overzicht ontstaan waar je mee “aan de slag” kunt gaan. Een onderdeel is echter nog niet behandel hier gaan we het nu over hebben.

De omgeving

Dat je omgeving jouw problematiek begrijpt is belangrijk. Vaak wordt alleen over het hoofd gezien dat het net zo belangrijk is dat de persoon met PTSS zich kan inleven in zijn of haar omgeving. Uit ervaring weet ik dat dit vaak onderschat en zelfs vergeten wordt. Vooral door de persoon die zelf aan PTSS lijdt, dit is zeker begrijpelijk maar daardoor niet minder belangrijk.

Voor je omgeving is het ook heftig wat jou is overkomen. Jij loopt vaak al je hele leven of een lange tijd met deze geheimen. Terwijl een ander nu met deze informatie wordt overspoeld, dit kan zeer ingrijpend en overweldigend zijn. Hun hebben ook ruimte nodig om dit te verwerken. 

Het proces van begrijpen en verwerken is van cruciaal belang voor beide partijen. Alle emoties mogen er zijn en doorvoeld worden. 

Emoties en gedachtes die kunnen opkomen bij je omgeving zijn bijvoorbeeld:

  • onbegrip; waarom heb je niks verteld
  • schuldgevoel; waarom heb ik niks gemerkt
  • boosheid; hoe kunnen mensen zo zijn
  • verwijten; hoe heb ik dit niet kunnen zien
  • schaamte; wat zullen anderen er wel niet van vinden als ze dit te weten komen

Hulp vragen en grenzen bewaken

Als omgeving is het belangrijk dat je jouw grenzen bewaakt en indien nodig er de ruimte is om meegenomen te worden in het proces van therapie – verwerking – herstel. Of je kunt ervoor kiezen hierbij zelf hulp te zoeken. Vaak wordt hier te weinig aandacht aan besteed. Terwijl het een belangrijk onderdeel is van het herstel.

De balans vinden voor beide partijen is een uitdaging. Degene met PTSS heeft de ruimte nodig om zijn gevoelens te uiten en alle emoties er te laten zijn.

Ze zeggen vaak delen is helen. Maar wat nou als dit ervoor zorgt dat de ander ontregelt? 

De omgeving kan heftig reageren en overstuur raken als ze het proces waarnemen waar de persoon met PTSS doorheen gaat. Wanneer je dit opmerkt kun jij je (vaak onbewust) gaan aanpassen. Je wilt je omgeving namelijk niet overstuur maken. 

Aan de andere kant probeert je omgeving juist zo min mogelijk ervan te laten merken, dat het hen zo raakt. Dit is een veel voorkomend patroon, delen is belangrijk maar dit kan alleen wanneer vanuit beide kanten hier op een goede manier mee wordt omgegaan. Deze vicieuze cirkel zit het herstel en de verwerking voor alle partijen in de weg. Het is belangrijk om deze te doorbreken.

Een aantal tips hoe hiermee om te gaan:

  • Blijf in gesprek met elkaar
  • Wacht op een rustig moment om het gesprek aan te gaan
  • Plan een vaste dag in de week om even samen te zitten en dingen te bespreken
  • Als je het lastig vindt dingen uit te spreken, schrijf het op.
  • Werk voor kinderen in het gezin bijvoorbeeld met een emoji board waar aangewezen kan worden hoe de persoon zich voelt
  • Sluit het gesprek af met dingen die je opvallen, die wel goed gaan!

Wederzijds begrip bij PTSS – deel 2

PTSS deel 2 samenwerken

Aan de slag

In de vorige blog zijn we dieper ingegaan op “Begrijpen wat er gebeurt”- wat zijn triggers, herbelevingen en wat houdt vermijding in. “Plan van aanpak”- hoe werkt het autonome zenuwstelsel en in welke verschillende fases kan iemand zitten.

Je begrijpt nu meer over de verschillende fases waar iemand in kan zitten. Hoe zien deze er voor jou of je naasten uit…? Daar gaan we nu mee aan de slag.  

Kenmerken

Dit is een hulpmiddel waaraan jij en je omgeving kunnen herkennen in welke fase jij je bevindt. Begin met de fase waarin jij je het meeste bevindt en beantwoord de volgende vragen:

  • Wat voel je?
  • Waar denk je aan?
  • Wat doe je? – Wat ziet/herkent je omgeving?
  • Hoe praat je? – Wat hoort je omgeving?
  • Wat gebeurt in het lichaam? – Hoe kan je omgeving bijv. iets aan je lichaamshouding zien?
  • Hoe is in deze toestand je relatie tot: nachtrust, middelen gebruik, voeding en sport/beweging? (Dit kan goed door je omgeving opgemerkt worden)

Nu kun je de tools aan het overzicht gaan toevoegen.

Tools

Deze kunnen helpend zijn wanneer je afdaalt op de ladder – om niet verder weg te zakken – bovenaan de ladder te blijven.
Een tool die je bijvoorbeeld kunt inzetten: De kracht van ademhaling.

Beantwoord de volgende vragen:

  • Waar word je blij van?
  • Wat vind je leuk om te doen?
  • Wie geeft je een veilig gevoel?
  • Hoe kun jij weer ontspannen?

Niet iedere tool is effectief in alle fases. Het is raadzaam deze bij het passende overzicht te plaatsen. Iemand die zich in vechten-vluchten bevindt heeft namelijk andere tools nodig dan bij bevriezen-ineenstorting-dissociatie.

Voorbeeld:

Je merkt bij je partner op dat hij constant opzoek is naar de confrontatie, hij praat hard en is kortaf. Je ziet dat hij zijn vuisten gebald heeft. Dit is een duidelijk signaal dat hij zich in het midden van de ladder bevindt.

In deze fase is er bijna geen ruimte meer om informatie te verwerken. Er stroomt te veel energie door het systeem – wordt overspoeld. In deze situatie is het niet handig om allerlei vragen te stellen en op zijn gedrag in te gaan. Dit kan er zelfs voor zorgen dat hij nog verder afdaalt op de ladder. Het systeem moet in een rustiger vaarwater komen.

Laat de persoon uitrazen en luister in plaats van op inhoudelijke informatie in te gaan. Hierbij kan het helpend zijn om fysiek in beweging te komen. Stel voor om buiten te gaan wandelen. Of geef hem een reminder dat het misschien goed is om even te gaan sporten.

Nu kun je als team samen aan de slag zou je denken. Een belangrijk deel wordt alleen vaak vergeten. 

Dat je omgeving jouw problematiek begrijpt is belangrijk. Vaak wordt over het hoofd gezien dat het net zo belangrijk is dat de persoon met PTSS zich kan inleven in zijn of haar omgeving. 

Hierover lees je meer in de volgende blog….

Wederzijds begrip bij PTSS – deel 1

PTSS wederzijds begrip MHS

Communicatie en wederzijds begrip

Wanneer iemand aan PTSS lijdt heeft dit meestal een grote impact op het leven van de persoon zelf en hun naasten. Het leven kan er heel anders uit gaan zien. Naasten kunnen een belangrijke rol spelen, bij het verloop van de therapie en het herstel voor de persoon die lijdt aan PTSS. Belangrijk is het hierbij, om een weg te vinden “hoe hiermee om te gaan?”, daarnaast ervoor te zorgen dat je er “zelf niet aan onder doorgaat”. Communicatie en wederzijds begrip is hierbij het sleutelwoord.

Wanneer je begrijpt wat er gebeurt kun je effectiever “ondersteuning” bieden. Daarnaast geeft het veel inzicht waarom bepaalde tools op het ene moment wel effectief zijn en op een ander moment totaal niet. Dit verschilt namelijk per fase. Een plan van aanpak opstellen is hierbij een mooie tool.

Begrijpen wat er gebeurt

Bij een Posttraumatische stressstoornis ervaart zoals de naam al zegt: iemand voortdurend stress. Je hebt nare/levensbedreigende ervaringen uit je verleden niet kunnen verwerken. Dit zorgt ervoor dat het overlevingsmechanisme constant AAN staat. 

  • Je bent (over)gevoelig voor alles om je heen.
  • Met als gevolg dat je steeds sneller ontregeld raakt.
  • Hierdoor ga je uiteindelijk steeds meer situaties uit de weg.

(triggers – herbeleving – vermijding)

Dit verklaart waarom het leven van iemand met PTSS steeds kleiner en beperkter wordt. Uiteindelijk zorgt dit voor een vicieuze cirkel waar men lastig uit kan stappen. Voor omstanders is dit soms lastig te begrijpen.

Wat zijn triggers, herbelevingen en wat houdt vermijding in? 

Triggers:
We worden in ons dagelijkse leven met uiteenlopende dingen geconfronteerd. Deze kunnen letterlijk of figuurlijk een verband houden met onverwerkte trauma’s. Waardoor een reactie van onveiligheid wordt opgeroepen, ons systeem/lichaam wordt dan “getriggerd” om vanuit het overlevingsmechanisme te reageren.

Voorbeelden van triggers:

  • soort gelijke situaties – je wordt van achteren benaderd, iemand vertelt je wat je allemaal niet goed hebt gedaan (je bent een mislukking);
  • zelfde soort “voorwerp” – touw, (kleur)auto, liniaal of een hond;
  • gewaarwording – bepaalde geur, horen van een ambulance, minder lucht krijgen;
  • lichaamshouding – liggen op de rug, in elkaar gedoken zitten.

Meer lezen over triggers…

Herbeleving:
Tijdens een herbeleving bevindt de persoon zich opnieuw in de traumatische ervaringen. De persoon ziet, ruikt, hoort, proeft en voelt alles weer zoals toen het gebeurde. Deze herbelevingen komen vaak tot uiting als flashbacks of tijdens de slaap als nachtmerries. Triggers zijn hiervoor de aanleiding.

Vermijding:
Situaties uit de weg gaan die triggers kunnen oproepen waardoor je in een herbeleving terecht komt. Wanneer je meermaals getriggerd wordt en hierdoor steeds in een herbeleving terecht komt is het logisch dat je deze situaties en dingen uit de weg wilt gaan. Je doet alles om ervoor te zorgen dat deze trauma’s niet herbeleefd worden. Helaas zorgt deze vermijding ervoor dat de PTSS in stand gehouden wordt. Je brein kan geen nieuwe ervaringen opdoen. De heftige reacties die in het verleden behulpzaam waren kunnen in het hier en nu niet ontkracht worden. Er ontstaat geen ruimte voor verandering.  

“Je wordt steeds gevoeliger voor alles om je heen en komt in een vicieuze cirkel terecht. Een gevoel van veiligheid en ontspanning ooit nog kunnen ervaren lijkt onmogelijk.”

Plan van aanpak

Om een plan van aanpak te maken is het goed om de verschillende fases waar iemand in kan verkeren verder uit te leggen. Bij de Polyvagaal theorie wordt om het visueel te maken gebruik gemaakt van een ladder. Deze ladder is verdeeld in drie delen en geeft ons autonome zenuwstelsel weer. Het verschilt per deel wat helpend is.

Autonome zenuwstelsel

Autonome zenuwstelsel reageert buiten onze wil om “automatisch”. Het is onderdeel van ons overlevingsmechanisme. We zijn ons hier niet van bewust en hebben er geen controle over. Wel ervaren we de fysieke reacties.

Veilig en sociaal betrokken (ventrale vagus) 
Bovenaan de ladder voel je je veilig en heb je de mogelijkheid sociaal betrokken te zijn in je omgeving. De wereld is veilig genoeg, je hoeft je niet fantastisch, extreem gelukkig of perfect te voelen, het is gewoon oké of goed. 

Vechten en vluchten (sympathisch zenuwstelsel)
Wanneer we worden overspoeld door een emotie of ergens van schrikken, dan dalen we af op deze ladder. We komen terecht in onze vecht en/of vlucht reactie, ons systeem wordt door een ‘trigger’ alert gemaakt. Je hartslag verhoogd en je scant de omgeving op mogelijk gevaar. Hierdoor verleg je de focus en wordt er moeite ervaren om op een sociale manier in contact te zijn met je omgeving. 

Bevriezen, ineenstorten en dissociatie (dorsale vagus)
Wanneer dit vechten of vluchten niet mogelijk is of het gewenste resultaat geeft dan dalen we af naar het onderste gedeelte van de ladder. Je komt terecht in freeze, ineenstorting en dissociatie. Hebt niet voldoende energie meer om je systeem te laten functioneren. Verliest het contact met de buitenwereld, bent niet meer bereikbaar en verliest misschien zelfs het contact met jezelf. 

“Meestal bevinden mensen met PTSS zich in de onderste twee delen. Het lijkt voor hen onmogelijk om boven aan de ladder terecht te komen. Met behulp van therapie en ondersteuning van naasten kan men leren stap voor stap weer meer in deze bovenste zone terecht te komen.”

In iedere zone zijn andere tools behulpzaam daarom is het belangrijk deze te verdelen. Voor alle drie deze toestanden kun je een apart overzicht maken samen met je partner/naasten. Hoe je hiermee aan de slag gaat lees je in de volgende blog.

De kracht van ademhaling

Ademhaling

Focus eens op je ademhaling. Voel eens waar deze nu op dit moment zit. Adem je in je buik of in je borst? Er is een sterk verband tussen ademhaling en stress. De manier waarop je ademt, heeft dus een grote invloed op je stressniveau.

 

Wat er gebeurt!

Je wordt getriggerd, je hartslag versnelt en je gaat hoog in je borst ademen. Uiteindelijk verstijf en verkramp je volledig waardoor je ademhaling zelfs tijdelijk kan stoppen. Spanning bouwt zich in je lijf steeds meer op en kan niet meer weg.

Bij (complexe) PTSS speelt stress een grote rol, tijdens de nazorg en het herstelproces is het belangrijk hier aandacht aan te besteden. Het kan een vicieuze cirkel worden wanneer je niks met deze spanning en stress in je lijf doet.

 

Het verschil tussen de buik- en borstademhaling.

Buikademhaling:

Wanneer je in je buik ademt wordt er een deel van ons brein geactiveerd wat zorgt voor een gevoel van rust en veiligheid. Het speelt daarnaast een belangrijke rol bij het herstelproces van je lichaam.

Borstademhaling:

Tijdens het ademen in de borst is je ademhaling te snel, kort en hoog. Je lichaam koppelt dit aan stress en je autonome zenuwstelsel wordt geactiveerd dit noem je ook wel het ‘vecht en vlucht’ mechanisme.

 

Wanneer je ademhaling als tool kunt inzetten:

  • kalmeer je sneller na of tijdens een trigger
  • verkrampingen verdwijnen sneller
  • spanning in je lijf kan wegvloeien
  • deze tool heb je altijd bij je
  • je omgeving kan hierbij ondersteunen

 

Aan de slag!

De buikademhaling oefenen:
Ga dagelijks aan de slag met oefenen. Begin daarbij eerst op momenten dat je voor je gevoel “rustig” bent. Er zijn verschillende ademtechnieken om je zenuwstelsel te kalmeren. Probeer ze uit en voel welke het beste bij jou past, waar voel jij je het prettigst bij. Door je ademhaling bewust te trainen kun je deze op cruciale momenten makkelijker inzetten. Als je dit dagelijks oefent zal je autonome zenuwstelsel ook meer rust ervaren waardoor de kans op triggers zelfs verkleint.

De basis:

  • Ga zitten of liggen en leg beide handen op je (onder)buik.
  • Adem in door je neus en laat je buik zich vullen met lucht. Voel hoe je handen omhooggeduwd worden door je buik.
  • Adem nu rustig uit door je mond en voel hoe je buik weer platter wordt.
  • Herhaal dit een aantal keer en voel daarbij hoe je buik op en neer gaat.
  • Als dit lukt, probeer dan wat langer uit te ademen. Begin hierbij bijvoorbeeld met 3 tellen inademen en 4 tellen uitademen. Voel wat voor jou lukt zolang je uitademing maar langer is als de inademing.

TIP! Leg eventueel een boek of iets anders zwaars op je buik hierdoor kun jij je nog beter focussen op het ademen vanuit je buik.

Verschillende ademtechnieken die je kunt toepassen:

  • Houdt je adem na het in- en uitademen een tel vast, deze adempauze kun je steeds een beetje verlengen.
  • Focus je vooral op je uitademing en laat deze steeds een seconden langer worden.
  • Volledige ademhaling alleen via de neus of mond.

Ga hier tweemaal daags mee aan de slag. Bijvoorbeeld in de ochtend tijdens de start van je dag en in de avond voor het slapen gaan. Zet een timer en spreek met jezelf af hoelang je gaat “oefenen” (bijv. 5 minuten). Je kunt het zelfs toepassen tijdens je dagelijkse bezigheden zoals; tijdens het tv kijken op de bank, wanneer je staat te wachten op de bus, wees creatief!

Apps

 Wanneer je het lastig vindt om zelf te oefenen zijn er verschillende apps die je kunt downloaden in de appstore ter ondersteuning. Let op…. deze zijn niet altijd gratis!

  • The breathing app
  • VGZ mindfulness coach
  • Meditation moments